Minitheater in de Lodewijk van Deysselbuurt


 
Home > De (on)vertelde Stad > Denken over de stad > Minitheater in de Lodewijk van Deysselbuurt

Minitheater in de Lodewijk van Deysselbuurt

Verslag door Djuna Kramer

Op zaterdagavond 29 september probeert een net iets te grote groep mensen zich in een nét iets te klein hoekpand te wurmen aan de Lodewijk van Deysselstraat in Amsterdam Nieuw- West. Buiten op de stoep staan houten tafels en stoelen, een snoer met gekleurde lampjes hangt over de grote ramen, waarop met tape huisjes geplakt zijn. In die huisjes hebben bewoners van de Lodewijk van Deysselbuurt opgeschreven wat zij verstaan onder goed wonen. ‘De buren zijn het allerbelangrijkste’, staat er bijvoorbeeld, of in hoofdletters ‘RUIMTE!’.

Als iedereen binnen een plekje heeft weten te vinden, stellen twee presentatoren in blauwe pakken zich voor als ES en EE - acteurs: Sam Ghilane en Ellik Bargai - en heten het publiek welkom. Dit is de eerste aflevering van Radio van Deyssel: de theatrale radioshow voor en met de buurt, waar vanavond de verhalen van deze straten en hun bewoners verteld zullen worden. De show waar je bij moet zijn. Dat laatste is letterlijk bedoeld, aangezien de microfoons van de presentatoren in werkelijkheid bureaulampen zijn en er niets uitgezonden wordt. Radio van Deyssel: de radioshow die stiekem toch theater is.

Wat deze theaterradioshow hier doet? Daarvoor moeten we terug naar november 2017, naar Stadslab #1, onderdeel van Frascati Issues: De (on)vertelde stad. Dit is een project van Frascati waarin kunstenaars gekoppeld worden aan stedelijke instellingen en onderzoek doen naar uiteenlopende gemeenschappen in Amsterdam. Het resultaat presenteren ze als voorstel tot een voorstelling binnen Stadslab. Editie #1 vond plaats in november 2017, editie #2 komende november. Theatermaker Hanna Timmers was voor Stadslab #1 gekoppeld aan Rochdale, de woningcorporatie die de Lodewijk van Deysselbuurt onder zijn hoede heeft, en die daar de komende jaren een grootschalige en hoognodige renovatie zal uitvoeren.

Drie weken lang verdiepte Hanna zich in de buurt. Medewerkers van Rochdale leidden haar rond, ze mocht mee op huisbezoeken met de wijkbeheerder en werd op sleeptouw genomen door de wijkagent. Wie en wat ze tegenkwam, verwerkte Hanna in een theatersolo voor Stadslab #1: armoede, schimmel en verval door de veel te lang uitgestelde renovatie, een vrouw die in de berging van een bewoner bleek te wonen zonder zijn medeweten. Maar ook: vrouwen die samenkwamen om elkaars haar te knippen, een bevlogen wijkagente die Hanna zomaar een knuffel gaf op straat.

‘Wij vonden de solo erg bijzonder’, zegt sociaal beheerder Stefan Post van Rochdale. Dit is het soort wijk dat je niet snel ingaat als je er niet woont, dus wie hier leven, wat hier gebeurt: dat is echt een onverteld verhaal.’ Daarom besloten Frascati en Rochdale dat dit project binnen de programmalijn De (on)vertelde stad een vervolg moest krijgen: ze gaven Hanna en haar medemaker Luca van Slagmaat een oud bedrijfspand in de Van Deysselstraat, en de vrijheid om ermee te doen wat ze wilden. ‘We zijn altijd op zoek naar manieren om de stem van de bewoners te horen te krijgen’, zegt buurtcoordinator Ronald van Dijk van Rochdale. ‘Er heerst toch een zeker wantrouwen tegenover ons en een onafhankelijke maker kan een heel ander publiek bereiken dan wij. Bovendien heeft deze buurt een slecht imago, dus het kan geen kwaad als er eens iets leuks gebeurt hier.’

Zo kwam het dat de bewoners van de Van Deysselstraat nieuwe buren kregen: twee vrouwen in een pand waarvan de ramen deels waren afgeplakt. Grappig genoeg bleek het juist die verduistering die Hanna en Luca hielp contact te leggen. Toen ze de stickers van hun ramen wilden krabben, kwamen er plotseling van alle kanten mensen die beter wisten hoe ze dat konden aanpakken, of die nog wel een krabbertje hadden liggen. Ook het verhaal over de radioshow die toch geen radioshow is wekte nieuwsgierigheid: wát gingen ze hier doen?

‘Het concept van de radioshow was op allerlei manieren handig voor ons’, vertelt Hanna. ‘Het is een goed kader om zo veel mogelijk mensen uit de buurt aan het woord te laten in verschillende items. We wisten dat veel buurtbewoners niet zouden willen meespelen in de voorstelling, dus op deze manier konden we hun verhaal in audiofragmenten laten horen. De personages van de radiopresentatoren geven ook wat extra afstand, zo kan ik ook kritische geluiden laten horen zonder dat die direct van mij komen. Dat maakt het geheel wat luchtiger.’

Het thema van de eerste aflevering is Goed Wonen, een thema dat ons terugbrengt naar de oorsprong van deze buurt. De jonge ambitieuze architect Cornelis van Eesteren ontwierp Slotermeer in de wederopbouwperiode van de jaren vijftig als onderdeel van de tuinsteden, vertelt medewerker van het Van Eesterenmuseum Jorine van Hooijdonk het publiek van Radio van Deyssel. ‘Licht, lucht en ruimte’, was zijn motto. Deze groene wijk was dé plek voor jonge gezinnen die de vieze drukke stad wilden ontvluchten. Hoe ze hun huis van binnen moesten inrichten, daarbij hielp het tijdschrift Goed Wonen. In het naoorlogse ideaal betekende ‘goed wonen’ vooral een moderne en functionele inrichting, maar Hanna en Luca vroegen zich af wat het betekent het voor de huidige inwoners van de Van Deysselbuurt. Toen ze op straat mensen aanspraken met die vraag, kregen ze tientallen keren hetzelfde antwoord: ‘Goed wonen? Dat is in ieder geval niet hier!’

Maar daar namen de makers geen genoegen mee. Er moest ook iets positiefs te vertellen zijn over de buurt. Voor de audiofragmenten in hun voorstelling gingen Hanna en Luca daarom op zoek naar mensen die hier al vanaf het prille begin waren, die alle ontwikkelingen hadden meegemaakt en de buurt toch trouw waren gebleven. ‘Daarvoor moet je bij Henk en Annie zijn’, kregen ze steeds te horen. Zo komt het dat op de avond van de voorstelling twee tachtigers in het publiek zitten, glimlachend luisterend naar hun eigen audiofragment. Henk en Annie Hoogendoorn wonen hier al meer dan vijftig jaar met veel plezier, vertellen ze, hoeveel de buurt ook veranderd is. Hun verhaal vormt een mooi contrast met een ingezonden brief uit Het Parool die wordt voorgelezen door de presentatoren, waarin de buurt een hopeloze getto wordt genoemd.

Zo zoekt Radio van Deyssel steeds naar het positieve, in een buurt waar veel negatiefs over te zeggen valt. Daarom vroeg Hanna Alaâ-Eddine Boujilali (25), die hier is opgegroeid, niet naar de renovatie of de problemen in zijn wijk. Liever liet ze hem praten over een onderwerp dat zijn ogen deed glinsteren: hoe hij als kind urenlang buitenspeelde in het groen. Ronald van Dijk van Rochdale vindt het prachtig om zulke persoonlijke verhalen uit de buurt te horen, zegt hij na afloop. ‘Daar gaat dit project voor mij om.’

Eigenlijk wilden Hanna en Luca het gevoelige thema van de renovatie voorlopig laten rusten, maar als vanzelf drong het Radio van Deyssel toch binnen. ‘Opeens stond er een stoer meisje op de stoep, die binnen wilde kijken’, zegt Hanna. Dat meisje was de 13-jarige Sultan Aydogdu, die in haar kamer een enorm gat in het plafond bleek te hebben aangetroffen. Met haar zus was zij hun hele huizenblok rondgegaan om handtekeningen te verzamelen die Rochdale moesten overtuigen het pand te slopen. Nooit werd hun petitie beantwoord. Sultan vertelt het publiek over de ‘kraakjes en scheurtjes en breekjes’ in haar plafond, terwijl ze ronddanst op rode spitzen. Plotseling trippelt ze naar Ronald van Dijk toe en overhandigt hem met een triomfantelijk gezicht nogmaals haar petitie, dichtgebonden met een strik.

Na afloop praten Sultan en haar zus nog lang met medewerkers van Rochdale. Dit is precies wat Hanna met radio van Deyssel wil bereiken, zegt ze. De buurtbewoners hun eigen verhaal laten vertellen en ze met elkaar in contact brengen. Meer dan een theaterstuk moet Radio van Deyssel iets zijn dat de hele buurt samen creëert. Iets dat, wie weet, de mensen ook buiten dit pandje een klein stukje dichter tot elkaar kan brengen.

De drie afleveringen die nog volgen in het minitheater zullen steeds een ander thema hebben, dat wisselende buurtbewoners de kans geeft hun verhaal te vertellen. De komende aflevering, op 15 en 16 december, heeft een thema waar iedereen over mee kan praten: wat vieren wij?

 

Djuna Kramer

Djuna Kramer is freelance journalist. Onder haar opdrachtgevers rekent zij De Volkskrant, Het Parool en CJP.