DARK NUMBERS


 

DARK NUMBERS

Frascati Producties / Tea Tupajić / Veteraneninstituut Nederland

DARK NUMBERS ging op woensdag 19 september 2018 in première in Frascati, en was daar tot en met 22 september te zien. Aansluitend ging de voorstelling op tournee. In 2019 is de voorstelling nog te zien in het Grand theater in Groningen (11 maart), in BIT Teatergarasjen in Bergen, Noorwegen (22 en 23 maart) in Monty in Antwerpen (29 en 30 maart) en in Malmö, Zweden (25 mei). Op 14 en 15 mei 2019 herneemt Frascati de voorstelling.

Wat de veteraan ’s nachts wakker houdt
Regisseur Tea Tupajić (Sarajevo, 1984) was elf jaar oud toen Dutchbat III in 1995 naar Srebrenica kwam om (onder commando van de Verenigde Naties) de moslimenclave te beschermen. Samen met haar vader zat ze voor de televisie, een internationale zender deed verslag van de oorlog. Ze herinnert zich haar blijdschap: ‘nu weet de wereld wat wij doormaken, nu zal de internationale gemeenschap er een einde aan maken’. De vreugde Dutchbat te zien komen was groot. Toch namen Bosnisch-Servische troepen onder bevel van Generaal Mladić de stad in. Mladić verzekerde Dutchbat III dat de bevolking veilig was en het gevechtsbataljon verliet de enclave. In de daaropvolgende dagen werden meer dan 8000 moslimmannen en -jongens door Bosnisch-Servische troepen gedood.

Lijden voor het oog van de wereld
Wie onbegrijpelijke gruwelijkheden doormaakt, leeft in de overtuiging dat dit alleen mogelijk is omdat de wereld onwetend is van dit lijden. Het is onmogelijk, zegt Tupajić, te aanvaarden dat ‘de wereld’ weet wat er gebeurt en niet te hulp schiet. Dutchbat III symboliseert voor de Bosnische bevolking de internationale macht die kwam en zag, maar toch vertrok. Ruim twintig jaar na de ingrijpende gebeurtenis, ontmoet Tupajić een kleine groep Nederlandse veteranen die erbij waren. Ze wil weten wat er in hun hoofden spookt, op welke wijze ze dit verhaal met zich meedragen. Al in het voorjaar van 2017 zette Tupajić de eerste stappen in het project. Ze voerde lange en persoonlijke gesprekken met experts als Hans Blom en Wichert ten Have (voormalig NIOD directeuren), Raadsheer van het Haagse Gerechtshof Mw Gepke Dulek-Schermers (voorzitter van de Raad die in juli 2017 oordeelde dat de Staat deels aansprakelijk is voor het drama Srebrenica), Marco Gerritsen (advocaat Moeders van Srebrenica), oorlogs- en onderzoeksjournalisten Yaël Vinckx, Frank Westerman en Friso Keuris, Pax voor Vrede, Jaus Muller (veteraan, researcher Ministerie van Defensie) en Joris Voorhoeve (voormalig Minister van Defensie). Deels werd hierbij teruggegrepen naar een eerder programma dat Frascati samen met NRC maakte; een re-enactment van de Kamerdebatten rondom de uitzending van Dutchbat: We moesten iets doen. 20 jaar na Srebrenica. Lees hier de voorbeschouwing die journalist Mark Kranenburg schreef voor NRC en de podcast die er over het programma werd gemaakt door VPRO Nooit Meer Slapen.

Veteraneninstituut
Najaar 2017 zocht Frascati samen met Tupajić contact met Veteraneninstituut Nederland. Martin Elands (Hoofd kennis- en onderzoekscentrum) zegde medewerking toe en hielp met het benaderen van de Dutchbat-III veteranen. Aanvankelijk ontstond het contact veelal via Facebook, later reisde Tupajić het land af om de oud-soldaten te ontmoeten. Al vanaf de eerste ontmoetingen werd helder dat zij hun verhaal graag aan Tea Tupajić vertellen. Gedurende het voorjaar van 2018 werkte Tupajić op regelmatige basis één-op-één met de zes veteranen en het wederzijdse vertrouwen groeide gestaag. Inmiddels komt zij zelfs op verjaardagsfeestjes en buurtbarbecues. Toch is het niet altijd gezellig: samen bespreken Tupajić en de veteranen allerlei nooit eerder onder woorden gebrachte gebeurtenissen en emoties. De voorstelling zal dan ook schokkende verhalen opleveren en de toeschouwer confronteren met een duistere kant van de menselijke ziel.

Ongecensureerd
Wat er in Srebrenica gebeurde, is te groot om beantwoord te worden door een rechtbank. Het is een humanitaire, existentiële vraag, geen juridische. In DARK NUMBERS geven Dutchbat III-veteranen hun herinneringen opnieuw vorm. Op die manier biedt de voorstelling ruimte aan hetgeen niet met woorden gezegd kan worden. DARK NUMBERS zoekt de randen van het bewustzijn op, een gebied waar menselijke demonen regeren. Gebaseerd op ongecensureerde verhalen van zeven Dutchbat-veteranen opent Tupajić één van de donkerste verhalen uit de recente Europese geschiedenis. In wisselende bezetting spelen steeds de ex-soldaten de voorstelling.

Internationale productie
Parallel aan de voorstelling DARK NUMBERS maakt Tupajić (i.s.m. IKON en Basalt Film) de filmdocumentaire Bosnian Girl over hetzelfde onderwerp. DARK NUMBERS is een coproductie van Frascati Producties, Veem Huis voor Performance, Radio Kanzas (Zagreb, HR), BIT Teatergarasjen (Bergen, NO), Teaterhuset AvantGarden (Trondheim, NO), Inkonst (Malmö, SE), Théâtre Garonne (Toulouse, FR) en Vooruit (Gent, BE).

Tea Tupajić i.s.m. Dutchbat veteranen / Veteraneninstituut Nederland

Tea Tupajić initieert langdurige projecten waarin ze onderzoek doet naar het potentieel van kunst in complexe, controversiële, politieke kwesties. Haar werk wordt internationaal getoond in theaters, festivals, galleries en in de publieke ruimte. Tupajić is afgestudeerd aan The Academy of Dramatic Art in Zagreb, waar ze woont en werkt.

Het Veteraneninstituut is uitvoerder van het Veteranenbeleid en biedt veteranen en hun relaties een platform en verschillende diensten.

Voor DARK NUMBERS werkt Tupajić met zeven veteranen. In wisselende bezetting spelen steeds drie van hen de voorstelling. Tijdens haar uitgebreide research sprak Tupajić met onder meer journalisten, hulpverleners en betrokkenen uit verschillende bestuurslagen bij Defensie.

CREDITS
concept & realisatie
Tea Tupajić
performers Liesbeth Beukeboom-de Jong, Wim Dijkema, Hans de Jong, Gerry Kremer, Olaf Nijeboer, Alice Schutte en Jeroen van der Werke
techniek Attila Nemeth
productie Frascati Producties
in co-productie met Veem House for performance (Amsterdam), BIT Teatergarasjen (Bergen), Theatre Garonne (Toulouse) Teaterhuset AvantGarden (Trondheim) and Inkonst (Malmö)
in samenwerking met Veteraneninstituut Nederland
mede mogelijk gemaakt door VFonds, YAA, Fonds Podium Kunsten


Maker

Tea Tupajić

Partners





Productie


DARK NUMBERS

Frascati Producties /Tea Tupajić (HR)

theater
Meer Info